صیانت از هندسه الهی و مرجعیتبخشی به آن
بازخوانی مطالبات رهبرمعظم انقلاب از خبرگان رهبری (6)
تجربه تاریخی نشان داده است که در صورت فقدان حضور و نقشآفرینی مؤثر علما و راهنمایان دینی در جامعه دینی، این جامعه در برونرفت از چالشها و مسائل پیشِرو توفیق نخواهد یافت. بهعنوان نمونه، در تاریخ معاصر ایران، اگر حضور فعال عالمان دینی و روحانیت وجود نداشت، تحقق انقلاب اسلامی امکانپذیر نمیبود. باید به این نکته توجه داشت که نقش علمای دین در هدایت مردم، منحصر به امور فردی و مسائل فرعی شخصی نیست؛ بلکه مهمتر از همه، هدایت جامعه در مسائل کلان اجتماعی، امر حکومت و نظام اسلامی و نیز ایفای وظایف ناشی از آن در مواجهه با تحولات و چالشهای جهانی است.[1] با توجه به آنکه اساس و بنیان هدایت اجتماعی بر توحید و اطاعت از خدای متعال استوار است، علمای دینی باید همه توان و اهتمام خود را صرف تحقق «هندسه الهی» در ساماندهی وضع جامعه کنند. رهبر معظم انقلاب از این سنخ اطاعت الهی با عنوان «اطاعت خطی» یاد میکنند که در مقابلِ «اطاعت موردی» قرار دارد. اطاعت خطی، برخلاف اطاعت موردی، با عمل یک یا چند فرد محدود تحقق نمییابد؛ بلکه مستلزم آن است که مجموعهای از مردم، بهصورت مستمر و منسجم، از مسیر، روش و نقشهای که خدای متعال برای زیست انسان تعیین کرده است، تبعیت کنند.[2]
مسئلهای مهمی که باید مورد توجه قرار گرفته شود آن است که اطاعت از خدای متعال و حرکت در مسیر الهی، هویت اصلی نظام اسلامی است. زیرا نظام اسلامی یعنی آن نظامی که نظامات و ساختارهای اجتماعی آن مبنی بر هندسهی الهی و نقشهی خدای متعال طراحی و ساخته شود.[3] اساساً چالش واقعی نظام اسلامی با مخالفان خود از آغاز تاکنون نیز در همین نکته ریشه داشته است که این نظام بر پایه حکم الهی و دین خدا تأسیس شده و تداوم یافته است.[4] وقوع انقلاب اسلامی در قرن نوزدهم میلادی، در دورهای که دین بهطور نظاممند از عرصه سیاست و اجتماع کنار گذاشته میشد و تحقیر و به حاشیهراندن دین به یک گفتمان مسلط جهانی تبدیل شده بود، موجب احیای دوباره تفکر اسلامی در ساحت حکومت و جامعه شد. از همین رو، نظام استکبار و استعمار جهانی بهدرستی دریافت که اسلامِ سیاسی و انقلابی میتواند مانعی جدّی و ساختاری در برابر سیاستهای سلطهجویانه، استعماری و غارتگرانه آنها باشد. در این زمینه شواهد گوناگونی وجود دارد که تنها به یک مورد اشاره میگردد. نایبالسلطنه هند، لرد آلنبرو، گفته بود: تا زمانی که مسلمانان در هند حضور دارند، سیادت مطلق انگلیس بر این سرزمین امکانپذیر نخواهد بود. از این رو آنان یک نقشه بلندمدت برای حذف و محو اسلام از کل مناطق اسلامی طراحی و تدوین کردند.
با عطف توجه به اهمیت «هندسه الهی در نظامسازی»، رهبر معظم انقلاب اسلامی در سال ۱۳۸۸ در دیدار با اعضای مجلس خبرگان رهبری مطالبات روشنی را بیان فرمودند که در ادامه به آن اشاره میگردد:
1. صیانت از هندسه الهی
همانگونه که بیان شد، پایه و اساس نظام دینی، توحید و اطاعت از خدای متعال است[5] و ضروری است نهایت تلاش در جهت حفظ این اصل بنیادین بهکار گرفته شود. بیتردید، مسئولیت اصلی در این زمینه، در وهله نخست، بر عهده علما و نخبگان دینی است. لذا رهبرمعظم انقلاب خطاب به اعضای خبرگان میفرمایند:
ما بایستی به تحکیم و حفظ نظام اهتمام بورزیم. پایههای نظام، مشخص و معلوم است؛ همه باید بر اساس آن حرکت کنند؛ در جهت تحکیم این پایهها بایستی تلاش کنند، حرکت کنند، اقدام کنند، ابتکار کنند.[6]
در این زمینه یکی از لوازم اساسی حفظ و صیانت از پایههای نظام اسلامی، برخورداری از بصیرت است. فقدان بصیرت موجب میشود که در برخی مواقع از دشمنیهایی که متوجه اساس و بنیان نظام است غفلت شود و این دشمنیها بهاشتباه به مسائل جزئی تقلیل داده شوند.[7] نمونه تاریخی از عدم توجه به سیاستها و اقدامات دشمن از سوی برخی علما و نخبگان دینی را میتوان در دورهٔ مشروطه مشاهده کرد:
در صدر مشروطه هم علمای بزرگی بودند که اینها ندیدند توطئهای را که آن روز غربزدگان و به اصطلاح روشنفکرانی که تحت تأثیر غرب بودند، مغلوب تفکرات غرب بودند، طراحی میکردند؛ توجه نکردند که حرفهائی که اینها دارند در مجلس شورای ملىِ آن زمان میزنند، یا در مطبوعاتشان مینویسند، مبارزهی با اسلام است.[8]
نتیجه این بیتوجهی و فقدان بصیرت آن شد که «مرحوم شیخ فضلاللَّه نوری جلوی چشم آنها به دار زده شد و اینها حساسیتی پیدا نکردند».[9] حتی خود آن علمای بزرگ نیز «مورد تعرض و تطاول و تهتک آنها قرار گرفتند و سیلی آنها را خوردند؛ بعضی جانشان را از دست دادند، بعضی آبرویشان را از دست دادند. این اشتباهی است که آنجا انجام گرفت؛ این اشتباه را ما نباید انجام بدهیم».[10]
یکی از ویژگیهای امام خمینی(ره) بهعنوان شخصیتی جامعالاطراف، غیرت نسبت به اسلام و آموزههای وحیانی است. بهعنوان نمونه، هنگامی که در برابر قانون قصاص حرکتی صورت گرفت و ایشان دریافتند که این اقدام معارضه با قانون قصاص اسلامی است، در مقابل آن موضعگیری قاطعی اتخاذ کردند. رهبرمعظم انقلاب پس از ذکر این مطلب میفرماید: «ما باید اینجور باشیم؛ باید حساس باشیم، روی مسئلهی اصلی نظام و نقشهی نظام و کلیت نظام هیچ اهمالی را نباید روا بداریم».[11]
2. مرجعیتبخشی به هندسه الهی
رهبرمعظم انقلاب علاوه بر صیانت، حساسیت و مراقبت ویژه نسبت به توحید به مثابه جهانبینی الهی که شکلدهنده هندسهٔ کلی نظام دینی است، مسئله مرجعیتبخشی آن را نیز مطرح نمودهاند. بدان معنا که تمامی ایدهها، طرحها و نظریهها باید با این هندسه و نقشهٔ کلی سنجیده و ارزیابی شوند تا میزان انطباق آنها مشخص گردد؛
آنچه که مهم است، اساس نظام، هندسهی کلی نظام، نقشهی جامع نظام است؛ این را باید در نظر داشت و نسبت به این باید حساس بود. باید دید حرفی که زده میشود و کاری که دارد انجام میگیرد، در مقایسهی با این نقشهی کلی، در چه وضعیتی قرار دارد.[12]
بدون شکّ مرجعیتبخشی به توحید و اطاعت الهی، آثار و برکات فراوانی برای نظام اسلامی به ارمغان خواهد آورد که از مهمترین آنها میتوان به نقشآفرینی و حضور فعال مردم در عرصههای مختلف، بهویژه در دفاع از نظام اسلامی، اشاره کرد. از نگاه رهبرمعظم انقلاب عامل اصلی حضور فعالانه مردم «دینداری مردم است؛ عاملش همین ملاک اصلی در نظام اسلامی است؛ یعنی اطاعت از پروردگار عالم. این به نظر من اساسیترین مسئله است».[13]
حجتالاسلام رضا احمدی
[1] بیانات در دیدار اعضای مجلس خبرگان رهبری. 06/12/1388
[2] همان
[3] همان
[4] همان
[5] البته منظور از هندسه الهی یک مفهوم ذهنی صرف نیست بلکه در نظام اسلامی این هندسه الهی در در قانون اساسی متبلور است
[6] همان
[7] نظام استکباری «نظام دینی، نظام مبتنی بر اطاعت از خدا و رسول وجود نداشته باشد. هر آن چیزی که تضمین کنندهی اطاعت عمومی این نظام است، برای آنها دشمن محسوب میشود؛ علیهاش اقدام میکنند، علیهاش فعالیت میکنند، همهی تلاش خودشان را برای زدن آن متمرکز میکنند. این طرف قضیه بایستی تلاش و سعی خودش را بکند، برای اینکه همین ارکان اصلی را، این مبانی و مبادی اصلی را حفظ کند. مسئلهی اصلی را نبایستی مغفولٌعنه قرار داد». همان
[8] همان
[9] همان
[10] همان
[11] همان
[12] همان
[13] همان
