چرا نوعا جریان دینی در جهاد اصغر بسیار خوب ظاهر می‌شود و نوعا با پیروزی همراه است، اما در عرصه بصیرت سیاسی، گاه دچار خطا شده و زحمات جهاد اصغر به نتیجه مطلوب نمی‌رسد. یکی از مصادیق آن، موضع‌گیری سیاسی در مورد مذاکرات و اموری مانند آن است، که پاشنه آشیل و نقطه ضعف جدی کشور است. به گونه‌ای که دیپلماسی و مذاکره با دشمن، عملا معنای منفی پیدا کرده است. رهبر شهید فرمودند که «من دیپلمات نیستم، من انقلابی‌ام.» و تعابیر ایشان در بارۀ مذاکرات و در بارۀ مضرات آن شهرۀ آفاق است.

به نظر می‌رسد، بصیرت و محصول اصلی آن یعنی رفتار سیاسی در برابر دوست و دشمن، از جنس جهاد اکبر است. تصمیم‌گیری سیاسی، پدیده‌ای بسیار پیچیده‌تر از جنگ نظامی است.

جنگ نظامی، نیازمند تقوای از جان گذشتگی است. فرد اسیر زندگی دو روزۀ دنیا نبوده و واقعا در هنگامۀ نبرد، شهادت طلب باشد. این مرتبه از تقوا، هر چند مرتبه فوق العاده‌ای است و در اختیار بخش کمی از جامعه است، اما باز از این تقوا، رتبه بالاتر وجود دارد.

به همین خاطر رسول خدا ص جهاد با دشمن را «جهاد اصغر» و جهاد با نفس را «جهاد اکبر» نامید.( وسائل الشیعة ج۱۵، ص۱۶۱)

جهاد با نفس، بسیار گسترده‌تر پیچیده و نیازمند ده‌ها پیش‌زمینه برای رفتار صحیح است. در جهاد اکبر، فرد باید علم بیاموزد، تقوای مالی، تقوای ریاست، تقوای گذشت از آبرو و صدها مؤلفه دیگر را همزمان داشته باشد، تا تحت تأثیر یکی از خواهش‌های نفسانی، تصمیم غلط نگیرد.

بارها مشاهده شده است که مردان از جان گذشتۀ بدر و حنین، در عرصه تحولات اجتماعی تحت تأثیر القائات عشیره و زن و فرزند و …. قرار گرفته و از نعمت عظمای عاقبت بخیری محروم می‌شوند.

بسیارند افرادی که در عرصه جهاد، تا مرز جانبازی پیش رفته‌اند، اما در عرصه علم تلاش کافی نکرده و در هنگام تصمیمات سخت، به خاطر فقدان دانش کافی نسبت به امور، تصمیم غلط گرفته‌اند. حد و مرز نقد و توهین را درست مراعات نکرده‌اند، حد و مرز عدالت را رعایت نکرده و در هنگام انتقام، دچار کینه‌توزی شده‌اند. به هنگام جهاد اقتصادی، دچار مال اندوزی و تبعات غلط آن شده‌اند و ….

سیاست‌ورزی یعنی، در نظر گرفتن صدها مؤلفه، توانایی‌های نظامی، توانایی‌های اقتصادی، منافع حزبی و سیاسی دستورات مافوق سیاسی و … . در میانه جنگی با هزار مؤلفه سخت و مشکل،  افرادی که بتوانند در این دریا، به سلامت بگذرند، نسبت به عرصۀ جهاد نظامی، به مراتب کم‌تر هستند.

حجت‌الاسلام والمسلمین سیدمحمدهادی‌‌ پیشوائی
(پژوهشگر فقه سیاسی و تاریخ معاصر)