از یزیدیان دوران سید الشهداء(ع) تا یزیدیان عصر امام خامنهای
حکومت بنی امیه، نمونهای بارز از بهرهبرداری از سرمایههای نمادین برای تثبیت اقتدار است. یزید حکومتی را به ارث برد که در لایههای زیرین خود، بر پایه نام دین و ارزشهای اسلامی بنا شده بود و بنی امیه با درک این پتانسیل، از دین به عنوان ابزاری برای کسب مشروعیت استفاده کرد. خلفای بنی امیه در مرحله ای که قدرت آنان شکننده بود از استراتژی تظاهر به دین بهره جست؛ به گونهای که رفتارها و تصمیماتِ منافی با اصول اسلامی را تحت پوشش توجیهات مصلحتآمیز و کلمات مخدوش، از دید عمومی پنهان میکرد تا پایههای قدرت پیش از مواجهه با تکانههای اجتماعی، به استحکام کامل برسد.
در این شرایط یزید با پنداری واهی از مطیع بودنِ همگان، از استراتژی تظاهر به دینداری دست شست و برخلاف رویه، آشکارا در مقام حکمرانیِ رفتاری طاغوتی از خود به نمایش گذاشت. این گذار از تزویر تنها یک تغییر رفتار شخصی نبود، بلکه یک تهدید علنی و وجودی برای ساختار اسلام به شمار میرفت. در این نقطه حساس، امام حسین (ع) با درک دقیقِ این بحران، بیعت با یزید را نه یک مسئلهی سیاسی، بلکه نابودی ماهیتِ دین قلمداد کرد. سخن مشهور امام: «و علی الاسلام السلام، اذ قد بلیت الامة براع مثل یزید» در واقع یک هشدارِ استراتژیک دربارهی فروپاشیِ ارزشهای بنیادین اسلام ناب بود.
با تداومِ این حاکمیت غاصبانه و ظالمانه و گسترش شکاف میان اسلامِ ناب و اسلامِ تحریف شده، جامعه در بنبستی قرار گرفت که تنها راهِ خروج از آن، فداکاریِ ملموس و فداکاریِ جانانه بود. این ایثارِ عظیم، نه تنها به معنای پایانِ یک مسیر، بلکه به مثابهی یک بازسازیِ بنیادین عمل کرد؛ عملی که پرده از حقیقتِ کدرِ آن دوران برداشت و جانی تازه در کالبدِ اسلام دمید.
فراتر از تحلیلِ شخصیتهای تاریخی، حادثهی کربلا در واقع تجسمِ تقابلِ ساختاری میان دو الگوی بنیادین حق و باطل است. این رخداد، نه یک واقعهی محدود به زمان، بلکه یک فرآیندِ مستمر و امتدادیافته در تاریخ بشریت است که در هر عصر، با چهرههای جدیدی بازنمایی میشود. امروزه، این الگوی تاریخی در تقابلِ میان دو قطبِ قدرتِ معاصر، بازتولید شده است. در همین راستا میتوان میان رویکردِ ترامپ و شهید سیدعلی خامنهای یک همسانیِ الگویی میان یزید و امام حسین (ع) یافت. ترامپ با اتکا به محاسباتِ صرفاً مادی، ابزارهای قدرتِ طاغوتی و سیاستهای مبتنی بر فشار و تهدید، به دنبال بازتولیدِ همان مدلِ یزیدی است؛ مدلی که در آن تسلیم تنها خروجیِ مورد انتظارِ قدرتِ مادی است. در مقابل، امام شهید سیدعلی خامنهای با اتکا به محاسباتِ الهی و استراتژیِ ایستادگیِ حسینی، دقیقاً همان الگوی عدم تسلیم در برابر فشار را دنبال میکند. این تقابل، بازتابِ همان تقابلِ کربلا در بسترِ سیاستِ روز و جهان معاصر است؛ جایی که محاسباتِ مادی و طاغوتی در برابرِ ثباتِ ارزشی و حسینی، صفآرایی کردهاند.
در این میان شخصیتی مثل ترامپ صرفاً یک سیاستمدارِ متفاوت نیست، بلکه میراثدارِ همان الگویِ تزویر در قدرت است. حکومت طاغوتی آمریکا که در ابتدا با بهرهگیری از شعارهای آزادی، حقوق بشر و دموکراسی سعی در جلبِ حمایتِ ملت ها را داشت، اکنون با فروپاشیِ آن پوششهای ایدئولوژیک، ماهیتِ واقعیِ خود را آشکار ساخته است. این مستکبران که پیشتر پشتِ حجابِ ارزشهای انسانی پنهان شده بودند، اکنون همچون یزید، به شکلی آشکار و بدونِ ملاحظه، هر آنچه را که در مسیرِ منافعِ خود است، زیر پا میگذارد و ماهیتِ مستکبرانه و طاغوتیِ خود را برملا میکنند.
در مواجهه با این بیپردهگریِ قدرت، راهبردِ حسینِ زمان بر پایه حفظِ اصالتِ انسانی استوار بود. او با اقتدا به سنتِ سیدالشهدا (ع)، راهکارِ نهایی را در فداکاریِ مطلق میبیند؛ ایثاری که در آن جان، مال و هستی، فدایِ روشنگریِ مسیرِ انسانیت میشود. این استراتژی، نه تنها برای مقابله با قدرتِ مادی، بلکه برای بازتعریفِ مفاهیمِ آزادگی و انسانیت در برابرِ جبارانِ مدرن است؛ عملی که هدفش، تدریسِ درسِ ایستادگی به نسلهای آینده و روشنگریِ دوبارهی مسیرِ حق در برابرِ تاریکیهایِ تزویر است.
اما آنچه نباید مغفول بماند این است که یک متغیرِ تعیینکننده وجود دارد که سرنوشتِ هر نبرد را رقم میزند؛ و آن میزانِ وفاداریِ مردم به ارزشهای بنیادین است. اگر در واقعهی کربلا، تفاوتِ رفتارِ مردم کوفه با ماهیتِ رسالتِ امام حسین (ع) باعثِ تنهاییِ ایشان شد، در عصرِ حاضر، تاریخِ ایران مسیری متفاوت را طی کرده است. مردم ایران که با مرامِ حسینی تربیت شدهاند، به گونهای با این معارف پیوند خوردهاند که تفاوتِ میانِ حق و باطل را به خوبی درک میکنند. ملت ایران با تکیه بر همین فرهنگ و سابقه، در برابرِ امواجِ طاغوتی ایستادگی کرده و شکستی خفتبار را بر دشمن تحمیل نموده است. این همان واقعیتِ عینی است که امام شهید نیز بر آن تأکید داشتند؛ ایشان با اشاره به این قدرتِ نهفته در آگاهیِ ملت، فرمودند: «ملت ایران درسهای اسلامی و شیعی خودش را خوب بلد است. میداند که چه کار کند. امام حسین (علیهالسّلام) فرمود «مِثلی لا یُبایِعُ [مثل] یَزید»؛ کسی مثل من با کسی مثل یزید بیعت نمیکند. ملّت ایران درواقع میگویند مثل ما، ملتی با این فرهنگ، با این سابقه، با این معارف عالی، با سردمدارانی مثل افراد فاسدی که امروز بر سر کارند در آمریکا بیعت نخواهد کرد.» در واقع، در تقابلِ امروز میانِ قدرتِ مادیِ ترامپ به عنوان یزید زمان و ایستادگیِ حسینیِ رهبری شهید، ملت ایران با تکیه بر این هویت، نقشِ کلیدی را در جلوگیری از تکرار تاریخ ایفا میکند.
حجتالاسلام والمسلمین محمدمهدی فریدونی(عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد تهران)
