تحلیل‌های کلاسیک قدرت در اندیشه سیاسی غرب، عموماً بر بنیان‌های مادی ـ اعم از منابع اقتصادی، تسلیحات نظامی و فناوری ـ استوارند. با ظهور و تداوم جمهوری اسلامی ایران در برابر نظام هژمونیک جهانی، ضرورت بازنگری در این رویکرد پدید آمده است. این یادداشت با تکیه بر آموزه‌های قرآنی و روایی، الگوی «قدرت الهی» را به عنوان بدیلی معرفتی در سیاست معاصر بررسی می‌کند.

۱. محدودیت الگوی ماتریالیستی قدرت

مدل‌های رئالیستی، قدرت را «توان تحمیل اراده» تعریف می‌کنند. این تعریف، فاقد توجه به عامل معنا، ایمان و اراده الهی است. آیه شریفه  «کَمْ مِنْ فِئَةٍ قَلِیلَةٍ غَلَبَتْ فِئَةً کَثِیرَةً بِإِذْنِ اللَّهِ» (بقره: ۲۴۹)  بیانگر متغیری است که در نظریه‌های مادی‌گرا نادیده گرفته شده؛ یعنی امکان غلبه اراده‌های الهی و مؤمنانه بر ساختارهای عظیم و مادی صرف.

۲. معرفت‌شناسی قدرت الهی

در نگاه وحیانی، قدرت نه صرفاً در ابزار بلکه در نسبت انسان با خداوند متعال معنا می‌یابد. پیامبر اکرم(ص) فرمودند:  «لَا قُوَّهَ إِلَّا بِاللَّهِ»  یعنی هیچ توان و قدرتی اصالت ندارد مگر آنکه در امتداد اراده الهی باشد. این گزاره اساساً ماهیت وابسته قدرت مخلوق را آشکار می‌کند و آن را از استقلال وجودی تهی می‌سازد.

۳. پیوند ایمان و کارکرد سیاسی

تحلیل کیفی تجربه جمهوری اسلامی نشان می‌دهد که پیوند ایمان جمعی با عمل سیاسی، موجب تولید نوعی قدرت نرم الهی شده است؛ قدرتی که در میدان‌های اجتماعی و نظامی به شکل اراده، انسجام و فداکاری ظهور می‌کند. بر اساس اصول قرآنی، این تحول دقیقاً با سنت الهیِ  «إِنْ تَنْصُرُوا اللَّهَ یَنْصُرْکُمْ وَیُثَبِّتْ أَقْدَامَکُمْ» (سوره محمد (ص)، آیه ۷)  تبیین‌پذیر است: پیوند نصرت الهی با التزام عملی به اهداف حق، عامل تثبیت حقیقی قدرت است.

۴. هستی‌شناسی قدرت در منظومه روایی

در روایتی از امام علی(ع) آمده است: «الْإِیمَانُ قُوَّهٌ فِی نَفْسِ الْمُؤْمِنِ»  ایمان نیرویی است در نفس انسان مؤمن. این گزاره نشان می‌دهد که قدرت در منطق الهی، ماهیتی درونی و وجودی دارد و از درون به بیرون امتداد می‌یابد؛ برخلاف منطق مادی که آن را بیرونی و تحمیلی می‌داند.

 در نتیجه

تحلیل تطبیقی آیات و روایات، به وضوح یک تحول پارادایمی را در فهم قدرت نمایان می‌سازد؛ قدرت، در منطق الهی نه به «دارایی و تسلط» بلکه به «اتصال وجودی با سرچشمه قدرت مطلق، یعنی خداوند» وابسته است. از این‌رو، شکست نظام‌های مادی‌گرا و تداوم نظام‌های مبتنی بر ایمان، نشانه‌ی عینی کارکرد سنت الهی در جهان معاصر است.  چنان‌که قرآن می‌فرماید: «وَلَا تَهِنُوا وَلَا تَحْزَنُوا وَأَنْتُمُ الْأَعْلَوْنَ إِنْ کُنْتُمْ مُؤْمِنِینَ» (آل‌عمران: ۱۳۹)  برتری در ایمان، بنیان نظری قدرت الهی را بنیان‌گذاری می‌کند.

حجت‌الاسلام محمد مقدم