گروهی از قائلین به اصالت صلح برای اثبات نظریه خود، ادعا نموده‌اند که تمام جنگهای نبی مکرم اسلام(ص) دفاعی بوده و جنگ دفاعی منافاتی با اصالت صلح ندارد و از قضا دلیل برای اثبات ادعای خود پنداشته‌اند.

به زعم این گروه، چون جنگهای نبی مکرم اسلام(ص) ماهیت دفاعی داشته‌اند، پس در اسلام اصالت با صلح است و اسلام بنا ندارد با جنگ و قتال ترویج شود چرا که اساسا اعتقاد مقوله‌ای قلبی و باطنی است و امکان تحمیل آن وجود ندارد.از جمله دلایل این گروه برای اثبات دفاعی بودن جنگهای پیامبر(ص)، ادبیات آیات جهاد و قتال در قرآن است چرا که ادعا نموده‌اند لحن این آیات مبتنی بر اجازه دادن برای دفع ظلم،^[1] مقابله در برابر اخرج از دیار^[2] و… می‌باشد لذا جنگهای رسول اکرم(ص) دفاعی بوده و در نتیجه در اسلام صلح اصالت دارد.^[3]

 بررسی و نقد

اولا ادعای دفاعی بودن تمام جنگهای پیامبر اکرم (ص) با استناد به برخی آیات قرآن، ادعایی مخدوش و مردود است چرا که آیات متعددی در قرآن وجود دارد که دلالت بر وجوب جهاد ابتدایی است؛ ضمن اینکه مشهور فقها تشریع جهاد ابتدایی را پذیرفته اند و تنها تعدادی از ایشان در رابطه با مشروعیت آن در عصر غیبت، نظر مخالف دارند.

از مهمترین آیات دال بر تشریع جهاد ابتدایی، آیه ۲۱۶ سوره بقره است که در ادامه به نکات آن اشاره می‌شود:

«کُتِبَ عَلَیْکُمُ الْقِتالُ وَ هُوَ کُرْهٌ لَکُمْ وَ عَسى‏ أَنْ تَکْرَهُوا شَیْئاً وَ هُوَ خَیْرٌ لَکُمْ وَ عَسى‏ أَنْ تُحِبُّوا شَیْئاً وَ هُوَ شَرٌّ لَکُمْ وَ اللَّهُ یَعْلَمُ وَ أَنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ»:^[4]

– تعبیر «کُتِبَ» دلالت بر وجوب دارد؛

– تعبیر «الْقِتالُ» در کاربردهای قرآنی دلالت بر جهاد ابتدایی دارد؛

– تعبیر «هُوَ کُرْهٌ لَکُمْ» نیز نشان دهنده سنگینی جهاد ابتدایی است چرا که جهاد دفاعی، گریزناپذیر است و اگر مسلمانان در برابر هجوم دشمن، جهاد دفاعی انجام ندهند، تبعات جبران‌ناپذیری همچون کشته‌شدن، اسارت و… دارد که به مراتب از تحمل سختی جهاد دفاعی، کراهت‌بار است.

– تعبیر «وَ اللَّهُ یَعْلَمُ وَ أَنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ» دلالت بر این نکته دارد که حکمت ضرورت جهاد دفاعی بر کسی پوشیده نیست اما در جهاد ابتدایی است که حکمتها و نتایج ثبت آن را خدا می‌داند و مومنین عادی اطلاع ندارند.^[5]

با توجه به مشروعیت جهاد ابتدایی به اتفاق فقهای شیعه [ضمن لحاظ اختلاف نظر درباره مشروعیت آن در عصر غیبت]، گفتنی است ادعای دفاعی بودن ماهیت تمام جهادهای پیامبر اکرم(ص) مردود است و لذا با آن نمی‌توان اصالت صلح را اثبات کرد؛ مضاف بر اینکه حتی اگر ماهیت دفاعی بودن تمام جهادهای پیامبر(ص) اثبات شود، این دلیل اعم از مدعای اصالت صلح است و با آن نمی‌توان اصالت صلح را اثبات کرد.

[1] . «أُذِنَ لِلَّذِینَ یقَاتَلُونَ بِأَنَّهُمْ ظُلِمُوا وَ إِنَّ اللهَ عَلَى نَصْرِهِمْ لَقَدِیرٌ»؛ ترجمه: «کسانى که چون ستم دیده‏اند کارزار مى‏کنند اجازه دارند و خدا به نصرت دادنشان قادراست‏.» آیه ۳۹ سوره حج

[2] . «الَّذینَ أُخْرِجُوا مِنْ دِیارِهِمْ بِغَیْرِ حَقٍّ إِلاَّ أَنْ یَقُولُوا رَبُّنَا اللَّهُ وَ لَوْ لا دَفْعُ اللَّهِ النَّاسَ بَعْضَهُمْ بِبَعْضٍ لَهُدِّمَتْ صَوامِعُ وَ بِیَعٌ وَ صَلَواتٌ وَ مَساجِدُ یُذْکَرُ فیهَا اسْمُ اللَّهِ کَثیراً وَ لَیَنْصُرَنَّ اللَّهُ مَنْ یَنْصُرُهُ إِنَّ اللَّهَ لَقَوِیٌّ عَزیزٌ»؛ ترجمه: «همان کسانى که از دیارشان بیرون شده‏اند بدون سبب جز آنکه مى‏گفته‏اند:پروردگار ما خداى‏یکتا است.اگر خدا بعضى از مردم را به بعض دیگر دفع نمى‏کرد دیرها و کلیساها و کنشتها و مسجدها که‏نام خدا در آن بسیار یاد مى‏شود ویران مى‏شد،خدا کسانى را که یارى او کنند یارى مى‏کند که وى توانا ونیرومند است‏.» آیه ۴۰ سوره حج

[3] . یوسف خان محمدی https://t.me/majmaqomh/883

[4] . آیه ۲۱۶ سوره بقره؛ ترجمه «قتال بر شما واجب شده در حالى که آن را مکروه مى‏دارید و چه بسا چیزها که شما از آن کراهت دارید در حالى که خیرتان در آن است و چه بسا چیزها که دوست مى‏دارید در حالى که شر شما در آن است و خدا خیر و شر شما را مى‏داند و خود شما نمى‏دانید.»

[5] . آیت‌الله محمدجواد فاضل‌لنکرانی، ۱۳۹۷، ص 310_311