بررسی و نقد ادله نظریه اصالت صلح (یادداشت دوم)
گروهی از قائلین به اصالت صلح برای اثبات نظریه خود، ادعا نمودهاند که تمام جنگهای نبی مکرم اسلام(ص) دفاعی بوده و جنگ دفاعی منافاتی با اصالت صلح ندارد و از قضا دلیل برای اثبات ادعای خود پنداشتهاند.
به زعم این گروه، چون جنگهای نبی مکرم اسلام(ص) ماهیت دفاعی داشتهاند، پس در اسلام اصالت با صلح است و اسلام بنا ندارد با جنگ و قتال ترویج شود چرا که اساسا اعتقاد مقولهای قلبی و باطنی است و امکان تحمیل آن وجود ندارد.از جمله دلایل این گروه برای اثبات دفاعی بودن جنگهای پیامبر(ص)، ادبیات آیات جهاد و قتال در قرآن است چرا که ادعا نمودهاند لحن این آیات مبتنی بر اجازه دادن برای دفع ظلم،[1] مقابله در برابر اخرج از دیار[2] و… میباشد لذا جنگهای رسول اکرم(ص) دفاعی بوده و در نتیجه در اسلام صلح اصالت دارد.[3]
بررسی و نقد
اولا ادعای دفاعی بودن تمام جنگهای پیامبر اکرم (ص) با استناد به برخی آیات قرآن، ادعایی مخدوش و مردود است چرا که آیات متعددی در قرآن وجود دارد که دلالت بر وجوب جهاد ابتدایی است؛ ضمن اینکه مشهور فقها تشریع جهاد ابتدایی را پذیرفته اند و تنها تعدادی از ایشان در رابطه با مشروعیت آن در عصر غیبت، نظر مخالف دارند.
از مهمترین آیات دال بر تشریع جهاد ابتدایی، آیه 216 سوره بقره است که در ادامه به نکات آن اشاره میشود:
«كُتِبَ عَلَيْكُمُ الْقِتالُ وَ هُوَ كُرْهٌ لَكُمْ وَ عَسى أَنْ تَكْرَهُوا شَيْئاً وَ هُوَ خَيْرٌ لَكُمْ وَ عَسى أَنْ تُحِبُّوا شَيْئاً وَ هُوَ شَرٌّ لَكُمْ وَ اللَّهُ يَعْلَمُ وَ أَنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ»:[4]
– تعبیر «كُتِبَ» دلالت بر وجوب دارد؛
– تعبیر «الْقِتالُ» در کاربردهای قرآنی دلالت بر جهاد ابتدایی دارد؛
– تعبیر «هُوَ كُرْهٌ لَكُمْ» نیز نشان دهنده سنگینی جهاد ابتدایی است چرا که جهاد دفاعی، گریزناپذیر است و اگر مسلمانان در برابر هجوم دشمن، جهاد دفاعی انجام ندهند، تبعات جبرانناپذیری همچون کشتهشدن، اسارت و… دارد که به مراتب از تحمل سختی جهاد دفاعی، کراهتبار است.
– تعبیر «وَ اللَّهُ يَعْلَمُ وَ أَنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ» دلالت بر این نکته دارد که حکمت ضرورت جهاد دفاعی بر کسی پوشیده نیست اما در جهاد ابتدایی است که حکمتها و نتایج ثبت آن را خدا میداند و مومنین عادی اطلاع ندارند.[5]
با توجه به مشروعیت جهاد ابتدایی به اتفاق فقهای شیعه [ضمن لحاظ اختلاف نظر درباره مشروعیت آن در عصر غیبت]، گفتنی است ادعای دفاعی بودن ماهیت تمام جهادهای پیامبر اکرم(ص) مردود است و لذا با آن نمیتوان اصالت صلح را اثبات کرد؛ مضاف بر اینکه حتی اگر ماهیت دفاعی بودن تمام جهادهای پیامبر(ص) اثبات شود، این دلیل اعم از مدعای اصالت صلح است و با آن نمیتوان اصالت صلح را اثبات کرد.
[1] . «أُذِنَ لِلَّذِینَ یقَاتَلُونَ بِأَنَّهُمْ ظُلِمُوا وَ إِنَّ اللهَ عَلَى نَصْرِهِمْ لَقَدِیرٌ»؛ ترجمه: «كسانى كه چون ستم ديدهاند كارزار مىكنند اجازه دارند و خدا به نصرت دادنشان قادراست.» آیه 39 سوره حج
[2] . «الَّذينَ أُخْرِجُوا مِنْ دِيارِهِمْ بِغَيْرِ حَقٍّ إِلاَّ أَنْ يَقُولُوا رَبُّنَا اللَّهُ وَ لَوْ لا دَفْعُ اللَّهِ النَّاسَ بَعْضَهُمْ بِبَعْضٍ لَهُدِّمَتْ صَوامِعُ وَ بِيَعٌ وَ صَلَواتٌ وَ مَساجِدُ يُذْكَرُ فيهَا اسْمُ اللَّهِ كَثيراً وَ لَيَنْصُرَنَّ اللَّهُ مَنْ يَنْصُرُهُ إِنَّ اللَّهَ لَقَوِيٌّ عَزيزٌ»؛ ترجمه: «همان كسانى كه از ديارشان بيرون شدهاند بدون سبب جز آنكه مىگفتهاند:پروردگار ما خداىيكتا است.اگر خدا بعضى از مردم را به بعض ديگر دفع نمىكرد ديرها و كليساها و كنشتها و مسجدها كهنام خدا در آن بسيار ياد مىشود ويران مىشد،خدا كسانى را كه يارى او كنند يارى مىكند كه وى توانا ونيرومند است.» آیه 40 سوره حج
[3] . یوسف خان محمدی https://t.me/majmaqomh/883
[4] . آیه 216 سوره بقره؛ ترجمه «قتال بر شما واجب شده در حالى كه آن را مكروه مىداريد و چه بسا چيزها كه شما از آن كراهت داريد در حالى كه خيرتان در آن است و چه بسا چيزها كه دوست مىداريد در حالى كه شر شما در آن است و خدا خير و شر شما را مىداند و خود شما نمىدانيد.»
[5] . آیتالله محمدجواد فاضللنکرانی، 1397، ص 310_311
